Przepisy z zakresu prawa spadkowego zawarte zostały w Księdze Czwartej Kodeksu cywilnego i stanowią kompleksową regulację dotyczącą zarówno dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego, żeby więc dowiedzieć się co zrobić i jakie uprawnienia przysługują nam po śmierci bliskiej osoby, nie trzeba szukać rozwiązania w kilkunastu ustawach.

Do majątku spadkowego należą prawa i obowiązki zmarłego, które posiadał w momencie swojej śmierci, nie należą jednakże do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, a więc np. uprawnienie do alimentów, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

Ważne: Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, z kolei spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, zatem do nabycia spadku dochodzi w momencie śmierci spadkodawcy, nawet jeżeli spadkobierca nie wie, że dziedziczy dany majątek.

Dziedziczenie majątku spadkowego może zaś nastąpić na podstawie przepisów ustawy bądź testamentu. Do dziedziczenia ustawowego dojdzie, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu, gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą, bądź wówczas, gdy testament zostanie uznany za nieważny.

Na podstawie ustawy w pierwszej kolejności do spadku powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, którzy co do zasady dziedziczą w częściach równych, jednakże część przypadająca małżonkowi nigdy nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice, a gdy brak jest zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych.

Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych, jeśli zaś którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym.

W przypadku braku zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy, a gdy brak jest również małżonka, cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy.

Jeżeli któreś z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. W braku małżonka spadkodawcy i krewnych, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada w częściach równych tym dzieciom małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku.

W sytuacji, gdy brak jest również dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu.

Spadkobierca może przyjąć spadek bez jakiegokolwiek ograniczenia odpowiedzialności za długi, wówczas mówimy o prostym przyjęciu spadku, bądź może przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności, czyli wtedy dojdzie do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Spadkodawca może również spadek odrzucić.

Ważne: Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Zazwyczaj bieg terminu rozpoczyna się dla spadkobiercy ustawowego w momencie dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy, z kolei dla spadkobiercy testamentowego początek biegu terminu rozpoczyna się w dniu, w którym po śmierci spadkodawcy dowiaduje się on o istnieniu i treści testamentu powołującego go do dziedziczenia.

W przypadku, gdy spadkobierca nie złożył oświadczenia odnośnie spadku we wskazanym terminie, wówczas przyjmuje się, że nabył on spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Kolejnym krokiem do objęcia majątku spadkowego jest uzyskanie stwierdzenia nabycia spadku w postępowaniu sądowym, lub aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Pamiętać jednakże należy, iż stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.

Następnie można przystąpić do działu spadku, a więc fizycznego podziału majątku spadkowego. Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.

W sytuacji, gdy cały majątek spadkowy podlegał dziedziczeniu testamentowemu na rzecz osób niespokrewnionych ze spadkodawcą, wówczas osoby najbliższe spadkodawcy nabywają prawo do zachowku.