Nabycie spadku po zmarłej osobie może odbyć się na dwa sposoby, poprzez dziedziczenie na podstawie przepisów ustawy bądź na podstawie testamentu sporządzonego przez spadkodawcę. Obydwie wskazane możliwości regulowane zostały przepisami ustawy, które poza wymogami formalnymi testamentu, jak i ścisłym określeniem kręgu oraz kolejności osób dziedziczących na podstawie ustawy, wskazują również, niejako chroniąc majątek spadkodawcy, w jakich sytuacjach i jakie osoby nie są uprawnione do dziedziczenia majątku spadkowego, ustanawiając instytucję tzw. niegodności dziedziczenia.

            Zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami, za niegodnego dziedziczenia można uznać spadkobiercę, który dopuścił się umyślnego i ciężkiego przestępstwa przeciwko osobie spadkodawcy, groził lub podstępem nakłonił spadkodawcę do sporządzenia bądź odwołania testamentu albo w takim sam sposób przeszkodził spadkodawcy w dokonaniu jednej ze wskazanych czynności, bądź umyślnie ukrył lub zniszczył testament sporządzony przez spadkodawcę albo świadomie skorzystał z testamentu podrobionego lub przerobionego przez inną osobę.

            Pierwsza przyczyna uznania spadkobiercy za niegodnego, a więc dopuszczenie się przez niego ciężkiego i umyślnego przestępstwa przeciwko spadkodawcy, kojarzy się przede wszystkim z uregulowaniami zawartymi w prawie karnym, należy jednak pamiętać, że interpretacja wskazanego terminu będzie odbywać się niejako na dwóch płaszczyznach prawnych. Otóż, o tym czy zachowanie spadkobiercy jest przestępstwem umyślnym, stanowią odpowiednie przepisy prawa karnego i na ich podstawie zachowanie to, w tym kontekście, będzie oceniane. Jednakże, prawo karne nie posługuje się terminem „przestępstwo ciężkie”, zatem ocena zachowania spadkobiercy w tej kwestii, będzie należeć tylko i wyłącznie do sądu cywilnego. Należy podkreślić, że sąd cywilny oceniając czy w konkretnej sprawie ma do czynienia z dopuszczeniem się przez spadkobiercę czynu ciężkiego nie jest związany podziałem przestępstw jaki występuje na gruncie prawa karnego, a więc czy jest to zbrodnia czy występek, gdyż zbrodnia nie zawsze musi być przestępstwem ciężkim, np. zabójstwo w ramach obrony koniecznej, natomiast występek w określonych przypadkach może zostać uznany za przestępstwo ciężkie o jakim mowa na gruncie przepisów dotyczących prawa spadkowego, uzasadniających uznanie danej osoby za niegodną dziedziczenia. Pamiętać również należy, iż przestępstwo, którego popełnienie uzasadnia zastosowanie uregulowań dotyczących instytucji niegodności dziedziczenia, musi być skierowane przeciwko osobie spadkodawcy, a zatem nie każde ciężkie przestępstwo popełnione przez spadkobiercę będzie prowadziło do uznania go za niegodnego dziedziczenia, ale tylko popełnienie przestępstwa, które zostało bezpośrednio skierowane przeciwko osobie spadkodawcy.

            Stosowanie podstępu lub groźby w celu nakłonienia spadkodawcy do sporządzenia lub odwołania testamentu albo przeszkadzanie w taki sam sposób w dokonaniu jednej z wymienionych czynności, stanowi kolejną przesłankę do stwierdzenia, że dana osoba jest niegodna dziedziczenia. Wskazane uregulowanie ma na celu wykluczenie od dziedziczenia spadkobiercy, który godzi w swobodę złożenia oświadczenia woli przez spadkodawcę. Istotne jednak jest, iż uznanie za niegodnego na podstawie wskazanej przesłanki będzie możliwe tylko wtedy, gdy spadkobierca osiągnie zamierzony przez siebie skutek, a więc gdy spadkodawca na skutek działań spadkobiercy odwoła lub sporządzi testament, bądź, gdy spadkobierca skutecznie przeszkodzi spadkodawcy w dokonaniu jednej ze wskazanych czynności. Sam zamiar spadkobiercy zastosowania groźby lub podstępu wobec spadkodawcy jest bez znaczenia i nie będzie stanowić podstawy do stwierdzenia niegodności danej osoby.

            Ostatnią przesłanką, która stanowi o uznaniu spadkobiercy za niegodnego jest umyślne ukrycie, zniszczenie, podrobienie lub przerobienie przez niego testamentu spadkodawcy bądź świadome skorzystanie z testamentu podrobionego lub przerobionego przez inną osobę. Przyjmuje się, że z podrobieniem testamentu mamy do czynienia, gdy inna osoba niż spadkodawca sporządziła testament i nadała mu cechy stwarzające pozory, iż dokument ten jest testamentem spadkodawcy. Natomiast przerobienie testamentu polega na wprowadzeniu zmian do testamentu spadkodawcy przez osobę inną niż spadkodawca. Kluczowe jest, że w przypadku omawianej przesłanki niegodności nie jest ważne z jakim rezultatem spadkobierca dokonał czynności zmierzających do naruszenia treści testamentu, ale istotna jest sama intencja z jaką spadkobierca działał. Sam fakt, że spadkobierca działał w przekonaniu, że dokonał czynności ukrycia, zniszczenia, podrobienia lub przerobienia na ważnym testamencie spadkowym jest wystarczający do uznania go za niegodnego nawet jeżeli finalnie okaże się, że testament, który został przez niego naruszony, nigdy nie był ważnie sporządzony. Nieistotne również jest czy spadkobierca skorzystał czy odniósł korzyść z testamentu przez siebie podrobionego lub przerobionego, gdyż mimo wszystko zostanie on uznany za niegodnego dziedziczenia.

            Skutkiem uznania danej osoby za niegodną dziedziczenia jest wyłączenie jej zarówno z dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego, tak jakby nie dożyła otwarcia spadku. Należy jednak podkreślić, że skutki niegodności nie obejmują zstępnych osoby niegodnej, zatem majątek, który miał przypaść spadkobiercy uznanemu za niegodnego podlega dziedziczeniu i podziałowi na rzecz jego zstępnych. Spadkobierca niegodny nie ma natomiast również prawa do zachowku, gdyż prawo do zachowku uzależnione jest od tego, czy uprawniony doszedłby do dziedziczenia na podstawie ustawy. Podkreślić jednak należy, iż jeżeli spadkodawca przebaczył spadkobiercy, spadkobierca ten nie może być uznany za niegodnego.

            Stwierdzenie niegodności dziedziczenia danego spadkodawcy następuje na podstawie orzeczenia sądu, które zostanie wydane po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego powództwem o stwierdzenie niegodności dziedziczenia. Z żądaniem uznania spadkobiercy za niegodnego może wystąpić każdy, kto ma w tym interes prawny, zatem każdy z kilku uprawnionych może samodzielnie wystąpić do sądu z takim żądaniem. Należy jednak pamiętać, iż wystąpienia z żądaniem o stwierdzenie niegodności danej osoby jest ograniczone rocznym terminem liczonym od dnia, w którym osoba występująca z żądaniem dowiedziała się o przyczynach niegodności. Po upływie roku od momentu powzięcia informacji o podstawie do stwierdzenia niegodności, osoba uprawniona traci możliwość do skutecznego wystąpienia z takowym żądaniem. Ponadto, wystąpienie z żądaniem stwierdzenia niegodności nie może nastąpić później niż przed upływem trzech lat od otwarcia spadku.

            Uzyskanie prawomocnego orzeczenia stwierdzającego niegodność dziedziczenia niesie ze sobą doniosłe konsekwencje, gdyż przedstawienie owego orzeczenia na etapie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku spowoduje, że osoba niegodna nie nabędzie majątku spadkowego. Ponadto, w przypadku, gdy orzeczenie o niegodności zostało wydane później niż postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku, uzyskane orzeczenie uzasadniać będzie wystąpienie z wnioskiem o uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli natomiast orzeczenie o uznaniu spadkobiercy za niegodnego uprawomocniło się dopiero po dokonaniu działu spadku, to istnieje możliwość wznowienia postępowania działowego.

Stwierdzenie nabycia spadku, a niegodność dziedziczenia

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *