Testament czyli dokument w którym zawarte są dyspozycje dotyczące podziału majątku po śmierci osoby, która go sporządziła, jest jedyną tego rodzaju instytucją przewidzianą przez obowiązujące przepisy, która umożliwia rozporządzanie majątkiem na wypadek śmierci. Z racji powyższego, Kodeks cywilny ściśle określa w jaki sposób i w jakiej formie należy sporządzić testament, aby rozporządzenie w nim zawarte było ważne i skuteczne w świetle prawa. Wiele osób nie zdaje jednak sobie sprawy z brzmienia aktualnych uregulowań i sporządzają testament niejako według własnego uznania i ogólnie posiadanej wiedzy co powoduje, że taki testament można bardzo łatwo, i przede wszystkim skutecznie, podważyć.

            Głównymi przyczynami powodującymi, że można podważyć ważność danego testamentu jest sporządzenie testamentu przez testatora w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, działanie testatora pod wpływem błędu, który uzasadnia przypuszczenie, że gdyby nie tenże błąd testament nigdy nie zostałby sporządzony w takiej treści oraz działanie pod wpływem groźby.

            Nieważność testamentu z powodu stanu wyłączającego świadome bądź swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli najczęściej wynika z zaburzenia czynności psychicznych testatora takich jak choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy. Istotne jest, iż nieważność testamentu z powyższych przyczyn powstanie również wtedy, gdy zaburzenia psychiczne mają jedynie charakter przemijający lub przejściowy, jednakże jeżeli wystąpiły w momencie składnia przez testatora oświadczenia woli, wówczas stanowią podstawę do podważenia ważności sporządzonego testamentu. W praktyce oznacza to, że nie zostanie uznany za ważnie sporządzony testament, jeżeli w momencie jego sporządzania u testatora wystąpiły choćby przemijające zaburzenia czynności psychicznych spowodowane np. nadużyciem alkoholu czy przedawkowaniem lekarstw, natomiast ważny będzie testament sporządzony przez osobę borykającą się z chorobą psychiczną, jeżeli w trakcie wyrażania ostatniej woli choroba ta uległa okresowemu cofnięciu.

            Pozostawanie przez testatora pod wpływem błędu w chwili sporządzania testamentu, który uzasadnia przypuszczenie, że gdyby nie ten błąd testament w wyrażonej treści nigdy nie zostałby sporządzony, jest kolejną przesłanką, która powoduje, że testament można podważyć. Podkreślić należy, że bez znaczenia dla ziszczenia się wskazanej przesłanki jest czego dotyczy owy błąd. Oznacza to, że może błąd wiązać się z samą treścią testamentu, jak i z innymi okolicznościami, a ponadto nie musi być również obiektywnie istotny. Istotność błędu w tym przypadku oceniana jest według kryteriów subiektywnych, indywidualnych, gdyż błąd odnosi się i ma dotyczyć jedynie wyrażenia ostatniej woli przez testatora. Bez znaczenia dla wystąpienia omawianej przesłanki nieważności testamentu jest także czy błąd został wywołany umyślnie czy nieumyślnie, oraz czy pojawił się z winy testatora.

            Testament zostanie sporządzony pod wpływem groźby, jeżeli osoba trzecia deklaruje wobec osoby testatora spowodowanie sytuacji zagrożenia w celu skłonienia go do złożenia oświadczenia ostatniej woli o określonej treści. Groźba na gruncie omawianych przepisów nie musi być poważna czy uzasadniona, musi jednak spowodować, że testator sporządzi testament, który nie będzie wyrażał jego rzeczywistej woli. Ponadto, groźba musi zostać wywołana zachowaniem innej osoby, nie może natomiast wynikać z wewnętrznej obawy testatora przed wystąpieniem zjawisk od człowieka niezależnych, np. z możliwości wystąpienia klęski żywiołowej.

            Wskazane i omówione powyżej przesłanki, których zaistnienie skutkuje nieważnością sporządzonego testamentu nie są jedynymi, które przewidują przepisy, jednakże jako jedyne są ograniczone terminem na podstawie których można stwierdzić nieważność testamentu. Otóż, aby podważyć testament w oparciu o wskazane powyżej trzy przyczyny, osoba, która ma w tym interes, musi w okresie trzech lat od powzięcia informacji o zaistnieniu omówionych przyczyn nieważności podjąć stosowne kroki w celu unieważnienia testamentu. Ponadto, na niniejsze przyczyny nieważności nie można się powołać po upływie dziesięciu lat od otwarcia spadku, a więc od śmierci testatora.

            W przepisach Kodeksu cywilnego znajdziemy również liczne uregulowania określające w jakich formach jest możliwe skuteczne sporządzenie testamentu, a więc jakie np. elementy musi zawierać testament zwykły, aby był ważny, lub czy kiedy i w jakich okolicznościach można sporządzić testament szczególny. Szczegółowe regulacje w tym zakresie powodują, że jakiekolwiek uchybienia wskazanym regułom skutkują nieważnością całego testamentu. Ponadto, nieważny będzie testament sporządzony wspólnie przez dwie osoby, czy zawierający powołanie spadkobiercy pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu.

            Od powyższego ustawodawca przewidział jednak dwa wyjątki. Pierwszy dotyczy testamentu własnoręcznego, który może zostać uznany za ważny nawet jeżeli nie posiada daty jego sporządzenia. Wskazana sytuacja zaistnieje, gdy brak daty nie pociąga za sobą wątpliwości co do zdolności testatora do sporządzenia testamentu, co do samej treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów. Oznacza to, że tylko w niektórych i niestety nielicznych przypadkach, brak daty w treści testamentu określającej jego sporządzenie, nie będzie powodować sankcji nieważności całego testamentu. Drugi wyjątek dotyczy sytuacji, gdy świadkiem testamentu jest osoba na rzecz której przewidziano w testamencie pewną korzyść, lub która jest małżonkiem, krewnym lub powinowatym pierwszego stopnia testatora lub pozostaje z testatorem w stosunku przysposobienia. W przypadku, gdy świadkami testamentu była któraś z wyżej wymienionych osób, testament co do zasady pozostaje ważny, natomiast nieważne są zapisy, które przysparzają korzyści osobie będącej świadkiem lub jej bliskim. Jednakże, jeżeli z treści testamentu wynika, iż bez nieważnego postanowienia testator nie sporządziłby testamentu danej treści, wówczas cały testament jest nieważny.

            Podważenie ważności testamentu ze wskazanych powyżej przyczyn może nastąpić tylko w toku postępowania sądowego dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku na podstawie testamentu, gdyż wówczas sąd władny jest do zbadania ważności przedstawionego testamentu. W toku takiego postępowania, każda zainteresowana osoba może podnieść zarzut nieważności testamentu na podstawie którego ma nastąpić stwierdzenie nabycia spadku wraz z przedstawieniem stosownych dowodów na poparcie swych twierdzeń. Dowodem może być praktycznie wszystko, w praktyce najczęściej są to jednak zeznania świadków bądź dokumentacja medyczna przedstawiająca stan zdrowia testatora w chwili sporządzania testamentu. Skuteczne podważenie ważności testamentu na podstawie którego miało dojść do nabycia spadku powoduje, że sąd stwierdzi nabycie spadku na podstawie przepisów ustawy bądź na podstawie innego testamentu, jeżeli takowy był i nie został uznany za nieważny.

            Również po stwierdzeniu nabycia spadku nie ma przeszkód, aby podważyć testament na podstawie którego spadek nabyto. W takim przypadku należy wnieść do sądu wniosek o zmianę stwierdzenia nabycia spadku i stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ważnego testamentu lub ustawy. Najczęściej taka sytuacja zaistnieje, gdy sporządzone zostały dwa testamenty przez testatora, a stwierdzenie nabycia spadku odbyło się na podstawie wcześniejszego testamentu, natomiast posiadacz testamentu sporządzonego później w ogóle nie był powiadomiony o toczącym się postępowaniu. Wówczas, występując z wnioskiem o zmianę stwierdzenia nabycia spadku, należy złożyć w sądzie testament sporządzony później. Sąd natomiast, po przeprowadzeniu stosownej weryfikacji przedstawionych twierdzeń i dokumentów, może orzec o zmianie wcześniejszego postanowienia nabycia spadku i stwierdzić nabycie go na podstawie testamentu późniejszego. Istotne jest, że postanowienie takie nie musi się wiązać z nieważnością wcześniejszego testamentu, podważenie jego skuteczności polega jedynie na przedstawieniu innego, sporządzonego później, ważnego testamentu.

Jak i kiedy można podważyć testament?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *