Dziedziczenie ustawowe jest kompleksowo uregulowane przepisami Kodeksu cywilnego, od początku jednakże ustanowienia wskazanych przepisów, tj. od 1964 r., odmiennie regulowana była kwestia dziedziczenia ustawowego gospodarstwa rolnego i choć do dnia dzisiejszego w Kodeksie cywilnym znajduje się „Tytuł X. Przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw rolnych”, wiedzieć należy, że przepisy te nie zawsze będą stosowane.

Przełom w dziedziczeniu gospodarstwa rolnego nastąpił wraz z wydaniem w dniu 31 stycznia 2001 r. wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, w którym Trybunał uznał, iż większość przepisów tytułu X księgi czwartej Kodeksu cywilnego jest niekonstytucyjnych. Co za tym idzie, od dnia 14 lutego 2001 r. przepisy te nie odnoszą się do dziedziczenia ustawowego gospodarstwa rolnego, dla ich stosowania bądź niestosowania ważne jednakże jest kiedy nastąpiło otwarcie spadku, czyli kiedy spadkodawca zmarł.

Jeśli bowiem śmierć spadkodawcy nastąpiła nie wcześniej niż 14 lutego 2001 roku, czyli 14 lutego 2001 r. lub po tej dacie, wówczas gospodarstwo rolne dziedziczone jest zgodnie z zasadami ogólnymi, bez jakichkolwiek ograniczeń, a więc, gdy nie został sporządzony testament, w pierwszej kolejności do spadku powołane są z ustawy dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Następnie, w przypadku braku zstępnych spadkodawcy do spadku powołani są jego małżonek i rodzice, a gdy brak jest zstępnych i małżonka cały spadek przypada rodzicom spadkodawcy w częściach równych.

Gdy brak jest zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy, a gdy brak jest również małżonka, wówczas cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy. W przypadku braku małżonka spadkodawcy i krewnych, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada w częściach równych tym dzieciom małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku.

W ostatniej kolejności, gdy brak innych spadkobierców, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu. 

Jeśli jednakże spadek został otwarty do dnia 13 lutego 2001 r., wówczas spadki te nadal objęte są regulacją zawartą w tytule X Kodeksu cywilnego, czyli żeby spadkobiercy mogli dziedziczyć gospodarstwo rolne na podstawie ustawy, poza warunkami ogólnymi, muszą spełnić dodatkowe warunki określone przepisami.

Zgodnie bowiem z powołanymi regulacjami, spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku: stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, albo są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo są trwale niezdolni do pracy.

Wnuki spadkodawcy będą dziedziczyć gospodarstwo rolne natomiast wówczas, gdy w chwili otwarcia spadku stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć z powodu braku spełnienia warunków ustawowych umożliwiających dziedziczenie.

Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. Z kolei rodzeństwo spadkodawcy będzie dziedziczyć gospodarstwo rolne także wtedy, gdy spełnią warunki ustawowe, tj. gdy w momencie śmierci spadkodawcy stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej i gdy zstępni spadkodawcy nie mogą gospodarstwa dziedziczyć. Dzieci rodzeństwa spadkodawcy muszą spełnić takie same warunki jak wnuki spadkodawcy, żeby mogły dojść do dziedziczenia ustawowego gospodarstwa rolnego.

Jak zostało powyżej wskazane, o nabyciu spadku przez spadkobierców rozstrzyga stan prawny istniejący w dacie otwarcia spadku, pamiętać zatem należy, że przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego ze stycznia 2001 r., pierwotny stan prawny Kodeksu cywilnego dotyczący dziedziczenia gospodarstwa rolnego zmieniał się kilkukrotnie, zatem w odniesieniu do spadków otwartych przed dniem 14 lutego 2001 r. zawsze konieczne jest zbadanie treści przepisów tytułu X księgi czwartej Kodeksu cywilnego, w wersji obowiązującej w dacie otwarcia spadku, gdyż tylko w ten sposób możliwe będzie prawidłowe ustalenie spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne.

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

nine + five =