Wydziedziczenie to instytucja przewidziana w kodeksie cywilnym, a dotycząca postępowania spadkowego. Zgodnie z treścią art. 1008 k.c. wydziedziczenie to wyrażone w testamencie pozbawienie przez spadkodawcę zstępnych, małżonka i rodziców zachowku. Jak wskazał ustawodawca skorzystanie z instytucji wydziedziczenia możliwe jest, gdy uprawniony do zachowku dopuszcza się następujących zachowań:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

 3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Powyższe unormowania prawne wskazują na fakt, iż osoba, której intencją jest wydziedziczenie danego krewnego winna spisać testament i wyrazić w nim powyższą wolę. O ile ustawodawca nie zastrzega szczególnej formy testamentu w powyższym zakresie to niezbędnym do skutecznego wydziedziczenia jest wskazanie przyczyny powyższego.

Warto pochylić się nad poszczególnymi przesłankami uzasadniającymi dokonanie wydziedziczenia. Należy podkreślić, iż ustawodawca wymaga, by sprzeczne z zasadami współżycia społecznego zachowanie uprawnionego do zachowku miało charakter uporczywości. W doktrynie podkreśla się, że powyższe oznacza, że „stan tworzący podstawę wydziedziczenia musi charakteryzować się bądź to pewną długotrwałością, bądź też powtarzalnością zachowań”. Ponadto „uporczywość oznacza także umyślność zachowania uprawnionego do zachowku” (B. Kordasiewicz Prawo spadkowe – Komentarz).

O ile dopuszczenie się przez uprawnionego do zachowku względem spadkodawcy bądź osoby mu bliskiej umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności stanowi okoliczność na tyle oczywistą, że zdaje się nie wymagać szerszego omówienia, problematyczną w doktrynie prawa jest przesłanka wydziedziczenia w postaci uporczywego nie dopełniania względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Jak wskazuje B. Kordasiewicz „powyższe powinno być rozumiane szeroko i powinno obejmować zarówno uchylanie się od obowiązku alimentacji, jak i od obowiązków polegających na pomocy, pieczy lub opiece ze względu na stan zdrowia, starość lub inne trudności życiowe. Dość rozpowszechniony jest ponadto pogląd, iż także niewykonywanie obowiązków wynikających z umowy dożywocia może stać się podstawą wydziedziczenia”.

Wydziedziczenie o ile rodzi poważne konsekwencje prawne nie może być dokonane wobec każdej osoby, która swym zachowaniem wypełniła przesłanki określone w art. 1008 k.c. Jak wskazuje bowiem art. 1010 k.c. „spadkodawca nie może wydziedziczyć spadkobiercy, jeżeli mu przebaczył”. Wiele uwagi poświęca instytucji przebaczenia literatura przedmiotu, wskazując jednakże za B. Kordasiewiczem należy zdefiniować to pojęcie jako „akt czysto emocjonalnym, uczuciowy, polegający na puszczeniu w niepamięć doznanej krzywdy i odczutej urazy. Nie tylko nie jest ono oświadczeniem woli, ale nawet trudno byłoby je uznać za akt zbliżony do oświadczenia woli, skoro spadkodawca nie musi mieć „technicznej” zdolności do wyrażania swej woli, chęci wywołania skutków prawnych ani nawet świadomości prawnych następstw przebaczenia, zaś skutki te następują z mocy ustawy” (B. Kordasiewicz Prawo spadkowe – Komentarz). Powyższe oznacza, w sposób jednoznaczny, iż bez względu na formę przebaczenia stanowi ono przeszkodę do skutecznego wydziedziczenia.

Warto nadmienić, że w praktyce stosowania prawa pojawiają się liczne sytuacje, kiedy instytucja wydziedziczenia jest nadużywana i stosowana wbrew zasadom współżycia społecznego. Za przykład powyższego wskazać należy stan faktyczny będący przedmiotem tezy wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 grudnia 2014r. sygn. akt I ACa 702/14, a odnoszący się do sytuacji, „w której spadkodawca nie traktował syna jako członka swojej rodziny i to nie z przyczyn wymagających napiętnowania zachowań syna wobec spadkodawcy czy innych członków rodziny, lecz takiego ukształtowania wzajemnych relacji przez spadkodawcę, w których od narodzin syna po jego dorosłe życie dominowało wykluczenie syna z życia spadkodawcy, poniżenie i lekceważenie zarówno przez spadkodawcę, jak i pozostałych członków rodziny”. Powyższe jak wskazał sąd pozostaje w sprzeczności z ustawowymi regulacjami dotyczących pozbawienia uprawnionego zachowku.

Należy pamiętać, iż zasadność przyczyn wydziedziczenia wskazanych w testamencie jest przedmiotem analizy sądu. Nierzeczywiste zarzuty w stosunku do uprawnionego stanowią bezsporną podstawę do uznania wydziedziczenia za nieskuteczne.

Co to jest wydziedziczenie i w jaki sposób można kogoś wydziedziczyć?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *