Śmierć bliskiej osoby zawsze jest ciężkim i bolesnym doświadczeniem z którym nie łatwo jest się pogodzić. Jednakże, gdy już w pewien sposób oswoimy się z nową sytuacją, przychodzi czas na uporządkowanie bardziej prozaicznych rzeczy i spraw, do których należy m. in. kwestia dziedziczenia i podziału majątku po zmarłej osobie.

            Na gruncie obecnie obowiązujących uregulowań, dziedziczenie może nastąpić na podstawie testamentu bądź na podstawie ustawy i wówczas mamy do czynienia z tzw. dziedziczeniem ustawowym. Zasadą jest, iż jeżeli spadkodawca sporządził ważny testament w którym wyraził swoją ostateczną wolę, to testament ma pierwszeństwo i na jego podstawie następuje dziedziczenie oraz ewentualny podział spadku. Jeśli natomiast testament w ogóle nie został przygotowany lub został sporządzony lecz skutecznie podważono jego autentyczność i ważność, wówczas dziedziczenie majątku spadkowego odbywa się na podstawie przepisów ustawy.

            Dziedziczenie ustawowe w praktyce występuje najczęściej i stanowi najczęstszy tytuł powołania do dziedziczenia spadkobierców. Przepisy dotyczące dziedziczenia nie tylko ściśle określają krąg uprawnionych do dziedziczenia po zmarłym, ale także wyznaczają kolejność dziedziczenia w przypadku niemożności dziedziczenia przez osoby mające pierwszeństwo. I tak, w pierwszej kolejności na podstawie ustawy, dziedziczenie następuje na rzecz dzieci i małżonka spadkodawcy. Co do zasady udział w majątku spadkowym wskazanych osób jest równy, z zastrzeżeniem jednakże, że część przypadająca małżonkowi zmarłego nigdy nie może być mniejsza niż ¼ majątku spadkowego, co znajdzie zastosowanie tylko wówczas, gdy spadkodawca posiadał więcej niż troje dzieci. Wskazane uregulowanie ma na celu przede wszystkim zagwarantowanie małżonkowi spadkodawcy odpowiedniego udziału w majątku, który bardzo często powstał również poprzez jego starania. Jeżeli natomiast dziecko spadkodawcy zmarło wcześniej i nie dożyło otwarcia spadku, wówczas przypadający mu udział w spadku dziedziczony jest przez jego zstępnych, a więc dzieci, wnuki, itd.

            W dalszej kolejności do dziedziczenia zostali powołani rodzice spadkodawcy, którzy nabędą prawo do majątku spadkowego w przypadku, gdy spadkodawca nie posiadał dzieci. W takiej sytuacji, rodzice będą dziedziczyć wspólnie z małżonkiem spadkodawcy, a udział każdego z rodziców w majątku spadkowym wynosić będzie ¼ całości spadku. Natomiast, jeżeli ojcostwo rodzica spadkodawcy nie zostało ustalone, wówczas małżonek spadkodawcy i jego matka dziedziczą majątek w częściach równych, po połowie.

            Rodzice spadkodawcy mogą również nabyć prawo do całości majątku spadkowego, wówczas będą dziedziczyć w częściach równych, co stanie się w sytuacji, gdy spadkodawca nie posiadał dzieci i dalszych zstępnych oraz gdy w chwili śmierci nie pozostawał w związku małżeńskim. Jeżeli natomiast któryś z rodziców spadkodawcy nie dożył otwarcia spadku, a w oparciu o wskazane powyżej uregulowania byłby uprawniony do dziedziczenia, wówczas jego udział spadkowy przypada jego dzieciom, czyli rodzeństwu spadkodawcy, oraz ich dalszym zstępnym, np. siostrzeńcowi, bratankowi, ale tylko w przypadku gdy doszło do śmierci uprawnionych do dziedziczenia we wcześniejszej kolejności.

            Tak samo podział majątku przedstawia się w sytuacji, gdy żyje małżonek spadkodawcy, jednakże jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, wówczas małżonek dziedziczy spadek w połowie, a druga połowa jest dziedziczona przez rodziców, rodzeństwo, bądź dalszych zstępnych. Do dziedziczenia całości majątku spadkowego małżonek będzie uprawniony tylko wówczas, gdy brak jest rodziców spadkodawcy i ich zstępnych oraz zstępnych samego spadkodawcy.

            W przypadku braku osób wskazanych powyżej, a więc zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy, cały majątek spadkowy przypada dziadkom spadkodawcy, którzy dziedziczą w częściach równych. W przypadku, gdy któryś z dziadków nie dożył otwarcia spadku, udział mu przypadający dziedziczony jest przez jego zstępnych na zasadach określonych powyżej. Natomiast jeżeli zmarły dziadek nie miał zstępnych, wówczas jego udział przypada pozostałym dziadkom w częściach równych.

            W ostatniej kolejności, z kręgu osób najbliższych spadkodawcy, ustawodawca powołał do dziedziczenia pasierbów spadkodawcy, którzy dojdą do dziedziczenia, gdy brak będzie innych uprawnionych do objęcia spadku. Jeżeli natomiast spadkodawca zmarł i nie posiadał żadnej z powyżej wskazanych osób, które mogłyby nabyć po nim majątek spadkowy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu.

            Od dziedziczenia ustawowego należy odróżnić zachowek, który jest zupełnie inną instytucją, jednak również związaną z dziedziczeniem. Najprościej rzecz ujmując, zachowek ma na celu ochronę interesów osób najbliższych spadkodawcy przed krzywdzącym je rozporządzeniem testamentowym spadkodawcy. Roszczenie z tytułu zachowku zaktualizuje się wówczas, gdy spadkodawca rozporządził swym majątkiem poprzez sporządzenie testamentu w którym nie zostały uwzględnione osoby najbliższe spadkodawcy lub zapisany im majątek stanowi niewielką część jego całości, w takim wypadku, osobom tym przysługuje roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Należy jednak podkreślić, iż zachowek przysługuje tylko w określonych sytuacjach i tylko określonym osobom, nie może bowiem ubiegać się o zachowek każda osoba z rodziny spadkodawcy.

            Uprawnionymi do zachowku na gruncie obowiązujących przepisów są zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy po danym spadkodawcy, co oznacza, że krąg osób uprawnionych do zachowku będzie ustalany w sposób analogiczny co krąg osób dziedziczących na podstawie ustawy. W rezultacie oznacza to, że uprawnionymi do zachowku mogą być jednocześnie tylko zstępni oraz małżonek albo małżonek oraz rodzice spadkodawcy, nigdy natomiast jednocześnie uprawnionymi nie będą zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, a także zstępni oraz rodzice spadkodawcy, jak również pozostali członkowie rodziny spadkodawcy.

            Wysokość należnego zachowku zależna jest natomiast od wieku i sprawności fizycznej uprawnionego do jego otrzymania. Jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli jest małoletni, wówczas przysługują mu 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w pozostałych zaś wypadkach, wysokość zachowku wynosi ½ wartości udziału ustawowego spadku.

            Roszczenie o otrzymanie zachowku zasadne będzie wówczas, gdy osoba uprawniona, która dziedziczyłaby po spadkobiercy, nie otrzymała należnej kwoty w innej postaci, a mianowicie uczynionej przez spadkodawcę darowizny, w postaci powołania do spadku lub w postaci zapisu zwykłego lub windykacyjnego, a w przypadku zstępnych spadkodawcy także w postaci świadczeń na wychowanie oraz wykształcenie ogólne i zawodowe.

            Roszczenie o zachowek nie przysługuje natomiast osobie, która została wydziedziczona, uznana za niegodną dziedziczenia, która odrzuciła spadek lub która zrzekła się dziedziczenia.

Dziedziczenie ustawowe, a zachowek

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *